ایمیل
info@venustat.ir
تلفن
021 77707173-5
آدرس
تهرانپارس.خيابان تيرانداز.پلاک 1

چاقی و خطرات آن

 

برای دانلود فایل این مقاله با فرمت پی دی اف اینجا را کلیک کنید

 

چاقی و پیامدهاي آن بر سلامتی
-1 مقدمه:
چاقی اصلی ترین بیماري مرتبط با تغذیه در دهه اخیر است و به شرایطی اطلاق می شود که
با انباشت چربی زیاده از حد در بدن مشخص شده و با افزایش خطر ابتلا به برخی بیماري ها
همراه است. اضافه وزن و چاقی می تواند موجب ابتلاي به دیابت شده و در افزایش فشار
خون، تغییرات نامطلوب در چربی هاي خون، ناباروري، مشکلات زایمان، آرتریت، آسم و
شرایط نامطلوب بهداشتی موثر است. چاقی را می توان از طریق تغییرات در شیوه زندگی به
ویژه رژیم غذایی به خوبی کنترل کرد.
-2 اپیدمیولوژي چاقی:
-2-1 تعریف چاقی:
که از تقسیم وزن بر (BMI) بر اساس شاخص توده بدنی (WHO) سازمان بهداشت جهانی
حسب کیلوگرم بر مجذور طول قد بر حسب متر محاسبه می شود، افراد جامعه را به افراد کم
وزن، با وزن طبیعی، داراي اضافه وزن و چاق دسته بندي کرده است (جدول 1). این شاخص
مستقل از قد بوده و این امکان را فراهم می کند تا بتوان مقایسه اي سریع و آسان درون
گروههاي جمعیتی و مقایسه بین گروههاي مختلف که داراي نژاد یا قومیت متفاوتی هستند،
انجام داد.


طبقه بندي افراد جامعه بر اساس شاخص توده بدنی توسط سازمان بهداشت جهانی

شاخص مناسبی براي تعیین تجمع چربی در نواحی خاص بدن نظیر نواحی شکمی BMI البته
نمی باشد. براي تعیین توزیع چربی در نواحی مختلف بدن از دیگر شاخص ها نظیر دور کمر و
نسبت دور کمر به دور باسن استفاده می شود.
2
-2-2 شیوع چاقی و روند تغییرات در میزان اضافه وزن و چاقی در جوامع مختلف به مرور
زمان:
شیوع چاقی در تقریباً تمامی کشورهاي جهان از روندي رو به رشد در تمامی گروههاي سنی
برخوردار است. این روند افزایش سریع را می توان به عنوان یک اپیدمی دانست و با توجه به
آن که این روند در سراسر جهان مشاهده می شود، می توان آن را یک عارضه پاندمیک
(داراي شیوع جهانی) دانست. در سال 2001 در کشور دانمارك 14 درصد مردان و 17 درصد
زنان میانسال چاق بودند. در همان سال در انگلستان، 21 درصد مردان و 24 درصد زنان چاق
بودند، در حالی که 47 درصد مردان و 33 درصد از زنان اضافه وزن داشتند. وضعیت در
1988 تنها 23 درصد افراد جامعه - آمریکا وخیم تر است. زیرا در حالی که طی سال هاي 94
چاق بودند، در سال 2000 شیوع چاقی در این کشور به 31 درصد رسید.
در حال حاضر چاقی حتی در بین اقشار و ممالک فقیر و کم درآمد جهان نیز شایع است. به
طور طبیعی چاقی نخست در بین اقشار با وضعیت اقتصادي خوب مشاهده می شود، اما در
دهه هاي اخیر شیوع آن به طور قابل توجهی در بین اقشار با سطح آموزش پایین، درآمد کم
و طبقات اجتماعی پایین تر افزایش یافته است.
-3 خطرات چاقی:
-3-1 مخاطرات بر سلامتی و رفتارهاي اجتماعی:
خطرات و عوارض مربوط به چاقی و اضافه وزن شکمی به درستی شناسایی نشده است، اما
برآوردها نشان می دهد که می توان حدود 5 درصد از کل هزینه هاي بهداشتی را به عوارض
آن نسبت داد. چاقی شکمی حتی در شرایطی که فرد داراي شاخص توده بدنی طبیعی است،
می تواند موجب افزایش فشار خون، افزایش چربی هاي خون (هیپر لیپیدمی)، دیابت نوع 2 و
یا بیماري هاي قلبی- عروقی شود که این امر بر اهمیت چاقی به عنوان یک عامل مستعد
کننده فرد براي ابتلاي به برخی بیماري ها تاکید می کند. افزایش میزان چاقی تاثیر قابل
توجهی بر بروز بیماري هاي قلبی- عروقی، دیابت نوع 2، سرطان، استئوآرتریت، ناباروري،
مشکلات هنگام زایمان، ناتوانی در انجام فعالیت هاي شغلی و اختلالات تنفسی در هنگام
مرتبط است، اما در (Morbidity) خواب دارد. اگرچه چاقی بیشتر با بروز علایم بیماري
مواردي که شاخص توده بدنی تا بیش از 40 کیلوگرم بر متر مربع بدن افزایش یابد، با حدود 10
سال کاهش امید به زندگی همراه است. افزایش شیوع چاقی با افزایش تعداد سالیانی که فرد
چاق از علایم و ناتوانی هاي مربوط به چاقی رنج می برد، توام خواهد بود.
-3-2 علایم و پیامدهاي چاقی:
3
اغلب افراد دچار اضافه وزن از اعتماد به نفس پایین و ترس هاي بیهوده و بی دلیل رنج می
برند. آن ها حتی در بخش هاي بهداشتی، تبعیض هایی بین افراد قایل شده، تحمل آن ها در
برابر گرماي محیط کمتر است، در انجام فعالیت هاي فیزیکی دچار مشکل بوده و به دلایل
فیزیکی و یا روان شناختی، مشکلات جنسی دارند. به نظر می رسد این مشکلات اجتماعی و
روان شناختی حتی بیش از مشکلات جسمی مربوط به چاقی، افراد مبتلا به این عارضه را آزار
می دهند.
-3-3 بروز بیماري هاي مرتبط با چاقی:
-3-3-1 دیابت نوع دو:
بیماري دیابت نوع 2 عارضه اي است مزمن که با مقاومت انسولینی در اندام هاي محیطی و یا
ترشح ناکافی انسولین توسط پانکراس مرتبط است. در افرادي که استعداد ژنتیکی ابتلاي به
این نوع دیابت را دارند، اضافه وزن و چاقی به عنوان اصلی ترین عوامل در ابتلاي به این
50- عارضه مطرح هستند. شیوع دیابت نوع دو در افراد چاق در مقایسه با افراد لاغر، 100
برابر بیشتر است. در مطالعات مشاهده اي، اضافه وزن، چاقی، عدم فعالیت فیزیکی، استعمال
دخانیات و ترکیب رژیم غذایی را تقریباً می توان عامل تمامی موارد ابتلاي به این نوع دیابت
دانست. در واقع دیابت را می توان مهمترین نتیجه پزشکی مرتبط با چاقی دانست. زیرا
شیوع آن در افراد چاق بالا بوده، عواقب شدیدي بر سلامتی دارد، درمان آن دشوار است،
8 سال کاهش می دهد و کنترل و درمان آن پر هزینه و گران - امید به زندگی را به میزان 10
است.
- پیشگیري از دیابت نوع 2 با کاهش وزن:
روند برخی از اثرات زیان بار متابولیکی که متعاقب اختلال در عدم تحمل گلوکز و یا بروز
دیابت نوع 2 پدید می آیند، با کاهش وزن فرد مبتلا معکوس می شوند، مگر آن که مدت
ابتلاي فرد به دیابت طولانی بوده و ضایعات ایجاد شده توسط بیماري برگشت ناپذیر باشند.
در افراد در معرض خطر نظیر افراد چاقی که اختلال عدم تحمل گلوکز دارند، کاهش وزن می
تواند از بروز دیابت نوع 2 پیشگیري کرده و تقریباً از بروز آن جلوگیري کند. در مطالعه اي که
توسط جراحان سوئدي طی 2 سال بر روي افراد چاق انجام شد، بروز دیابت در افراد گروه
0 درصد بود. / 6 درصد و در افراد چاق که وزن خود را کاهش داده بودند، تنها 2 / کنترل 3
20 کیلوگرم، می توان از پیدایش - نتایج این مطالعه گواه آن است که با کاهش وزنی حدود 25
بیش از 95 درصد موارد ابتلاي جدید به دیابت پیشگیري کرد. به تازگی در مطالعه اي
3 درصد کل وزن بدن) نیز که توسط رعایت برنامه - مشخص شد که کاهش وزنی محدود ( 5
4
غذایی و با افزایش مختصر در فعالیت روزانه ایجاد شده بود، موجب کاهشی 60 درصدي در
4 ساله شد. بررسی هاي بیشتر گواه آن - تمامی موارد ابتلاي جدید به دیابت طی یک دوره 5
است که این اثرات به کاهش وزن مربوط بوده و به اثرات خاص پیروي از برنامه غذایی و یا
انجام فعالیت هاي ورزشی مربوط نمی باشند.
-3-3-2 افزایش فشار خون:
5 برابر افزایش می یابد. فشار خون - با ابتلاي فرد به چاقی، خطر افزایش فشار خون در وي 6
بالا با محیط دور کمر و شدت چاقی ارتباط مثبت دارد. مقاومت انسولین و افزایش انسولین
خون (هیپر انسولینمیا) به عنوان عوامل ایجاد کننده در فشار خون بالا شناخته می شوند.
انسولین داراي اثرات ضد دفع ادراري سدیم (آنتی ناتریورتیک) است که موجب افزایش مایع
خارج سلولی و حجم مایع درون عروق می شود. همچنین احتمال می رود که افزایش انسولین
خون داراي تاثیري مستقیم بر رشد عضلات صاف جدار عروق آرتریول ها باشد که موجب
افزایش مزمن اثربخشی سیستم اعصاب سمپاتیک می شود.
فشارخون بالا در افراد چاق، داراي همان اثرات زیان بار افراد با وزن معمول بوده و باید با
دقت زیاد کنترل شود. حتی یک کاهش وزن محدود در این مبتلایان، موجب کاهش قابل
توجه در فشارخون شده و کاهش وزن بر کنترل فشارخون این افراد بسیار موثرتر از
محدودیت دریافت سدیم می باشد.
-3-3-3 آترواسکلروزیس، بیماري هاي احتقانی قلب و سکته:
چاقی به ویژه چاقی شکمی با افزایش قابل توجه خطر بیماري هاي قلبی- عروقی همراه است.
در افرادي که انباشت چربی در ناحیه شکمی دارند، خطر شکل گیري بیماري هاي احتقانی
2 تا 6 برابر افراد با دور کمر طبیعی می باشد. دلیل این وضعیت به دلیل / قلبی و سکته 5
تغییرات نامطلوب در پروفایل چربی خون بوده و افزایش فیبرینوژن پلاسمایی و کاهش
فعالیت فیبرینولیتیکی پدید می آید.
-3-3 -4 آرتریت روماتویید اسید اوریکی (نقرس):
نقرس عارضه اي رایج در افراد چاق می باشد. غلظت پلاسمایی اورات در اغلب افراد چاق
افزایش نشان می دهد، البته علایم بالینی نقرس به میزان ناچیزي در این افراد مشاهده می
شود.
-3-3-5 سندرم متابولیک:
این سندرم را به دلیل کاهش حساسیت عملکرد انسولین، به عنوان سندرم مقاومت انسولین
نیز می نامند. بسیاري از عوامل خطر این سندرم (نظیر دیابت نوع 2، افزایش فشار خون و
5
آترواسکلروزیس) با چاقی مرتبط می باشند. علاوه بر شدت چاقی، سایر عوامل نظیر توزیع
چربی بدن، سطح فعالیت فیزیکی و استعداد ژنتیکی به میزان قابل توجهی با سندرم
متابولیک مربوط می باشند. بر اساس تعریف سازمان بهداشت جهانی، سندرم متابولیک
داراي مشخصات زیر می باشد:
- مقاومت انسولین (هیپر انسولینمی یا افزایش انسولین پلاسمایی در حالت ناشتا به
میزان بیش از 25 درصد)،
- دارا بودن حداقل دو مورد از چهار مشخصه زیر:
-1 چاقی شکمی: دور کمر بیش از 94 براي مردان و بیش از 80 براي زنان و یا شاخص
، توده بدنی بیش از 30
-2 عدم تحمل گلوکز یا گلوکز پلاسمایی بیش از 6 میلی مول در لیتر،
140 میلی متر جیوه، / -3 فشار خون بیش از 90
-4 اختلال در چربی خون: تري گلیسرید ناشتایی بیش از 2 میلی مول در لیتر و یا
کمتر از یک میلی مول در لیتر. HDL کلسترول
-3-3-6 سایر اختلالات:
چاقی با سندرم کاهش تهویه تنفسی و تنگی نفس در حین خواب، بیماري هاي کبد و کیسه
صفرا، استئوآرتریت و بسیاري از سرطان ها مرتبط است. افرادي که حدود 40 درصد اضافه
وزن دارند، به میزان 50 درصد بیش از سایرین در معرض خطر سرطان ها می باشند. در حالی
که در مردان سرطان کولورکتال شایع است، در زنان سرطان هاي اندوتلیوم، مثانه، سینه و
تخمدان بیشتر بروز می کند.
-4 عوامل ایجاد کننده چاقی:
اختلالات کروموزومی تنها عامل تعداد محدودي از موارد چاقی است. اغلب موارد ابتلاي به
چاقی به دلیل اختلال در تنظیم اشتها، متابولیسم انرژي، مصرف مواد غذایی و یا نوشیدنی
زیاد و عدم فعالیت فیزیکی بروز می کند.
-5 پیشگیري و درمان چاقی:
-5-1 اصول کاهش وزن مبتنی بر رژیم غذایی:
تقریباً براي درمان تمامی مبتلایان به چاقی، باید میزان انرژي رژیم غذایی روزانه آن ها
کاسته شود. رژیم درمانی در چاقی شامل ارایه آموزش ها به فرد مبتلاست تا وي بتواند مقدار
انرژي دریافتی را کاهش داده و در عین حال نیازهاي تغذیه اي خود را تامین کند. به دلیل
اندازه بدن بزرگتر در افراد چاق، نیاز به انرژي براي انجام فعالیت هاي فیزیکی در آنان بیش از
6
زمانی است که وزن طبیعی دارند. کاهش انرژي دریافتی در افراد چاق موجب کاهش وزن آنان
می شود. 75 درصد وزن کاهش یافته مربوط به ذخایر چربی و 25 درصد آن مربوط به توده
بدون چربی بدن است. براي بیماران با چاقی درجه یک، کاهش انرژي حدود 300 تا 500
کیلوکالري در شبانه روز و در مبتلایان به چاقی درجه 3، کاهش حدود 500 تا 1000 کیلوکالري
0/5 – در شبانه روز توصیه می شود. کاهش وزن مناسب براي اغلب افراد جامعه در محدوده 1
کیلوگرم در هفته می باشد. در مواردي که کاهش وزن بیش از این میزان باشد، مقادیر زیادي
از توده بدون چربی بدن از دست می رود. طی ماه نخست کاهش وزن، کاهش وزن بدن فرد
سریعتر است که دلیل آن کاهش آب مرتبط با ذخایر گلیکوژنی است.
بدیهی است که با کاهش بیشتر انرژي دریافتی، کاهش وزن در فرد چاق بیشتر خواهد بود. با
300 گرم خواهد بود. - کاهش 300 تا 500 کیلوکالري در روز، کاهش وزن در هفته حدود 500
0/5 - 500 کیلوکالري در روز، کاهش وزنی حدود 1 - این در حالی است که با کاهش 1000
کیلوگرم در هفته را شاهد خواهیم بود. از آنجاکه با کاهش وزن، کل انرژي مصرفی بدن کاسته
می شود، باید که به تدریج و در مراحل بعدي سطح انرژي دریافتی را به میزان بیشتري
کاهش داد.
- پیامدهاي کاهش وزن در شرایط بالینی در مقایسه با فرضیات علمی:
بررسی ها نشان می دهد کاهش وزن در شرایطی که متخصصین مربوطه و درمان هاي کمکی
(نظیر رژیم درمانی، مشاوره روان شناسی، استفاده از داروها و ...) در دسترس می باشند، بهتر
و موثرتر می باشد. بهترین نتایج زمانی به دست می آید که فرد مبتلا به چاقی به طور دوره
اي و منظم به مراکز مراجعه کند. علاوه بر این، موفقیت طولانی مدت در کاهش وزن تنها
زمانی محقق می شود که فرد مبتلا عادات غذایی و فعالیت فیزیکی خود را تغییر دهد. این
تغییرات رفتاري را باید به عنوان بخشی اساسی در برنامه هاي درمانی در نظر داشت.
-6 راهکارهایی براي کاهش وزن:
-6-1 رژیم غذایی:
برنامه هاي غذایی گوناگونی براي کاهش وزن مورد استفاده می باشند. در مباحث قبلی به
500 کیلوکالري - بهترین دستورالعمل رژیم غذایی کاهش وزن اشاره شد که با کاهش 1000
0 کیلوگرم در هفته می شود. /5 – انرژي دریافتی، موجب کاهش وزنی بین 1
اگرچه امروزه برنامه هاي غذایی متعددي بر مبناي تغییر در میزان و نسبت درشت مغذي ها
(کربوهیدرات، چربی و پروتیین) در برخی مراکز توصیه می شوند، اغلب این برنامه ها پایه و
اساس علمی نداشته و در موارد بالینی اثربخشی آن ها در بین بیماران محدود است.